Kazım Karabekir Anlatıyor

Kâzım Karabekir Anlatıyor, Cumhuriyet’in kurucu kadroları arasındaki, derin görüş ayrılıklarının öyküsü. Saltanat kaldırılsa bile, halifeliğin sürmesini savunan Karabekir’e göre Atatürk Kurtuluş Savaşını istememiş; aynı anda hem Amerikan mandasını yeğlemiş hem de Türkiye’yi “Bolşevik” (komünist) yapmaya çalışmış. Karabekir Paşa, Atatürk’ün Balıkesir Hutbesini dinlerken “Paşa halife mi olmak istiyor” diye, ibadeti ve Kuran’ı Türkçeleştirmeye girişince de “din elden gidiyor” diye kaygılanmış. Cumhuriyet ilan edilip, Atatürk cumhurbaşkanı olunca da “Cumhuriyet görünümlü diktatörlükten” endişelenmiş. Kızının, “devrimleri onayladığını, sadece halkı ikna etmeden, eğitmeden, tepeden inme yapılmasına karşı çıktığını” söylediği Karabekir, evine işçi olarak gelen çarşaflı kadını ikna edip eğitmeden, “bir daha çarşafla gelirsen yırttırırım” diyip, eşinin bir mantosunu “tepeden inme” giydirmekte ise hiç duraksamamış. Sosyal, siyasal anlamda muhafazakâr görünen Karabekir, aslında bağnaz bir şeriatçı, gerici değil. Kitap kurdu, aydın, akşam şarabını keyifle yudumlayan bir insan. Eşi ve kızlarının başı açık… Namaz kılmaz, oruç tutmaz, ama dine inanır. Ona göre dindarlık, beş vakit namaz, baş örtme değil, bir vicdan konusu ve tanrı-kul ilişkisi. Atatürk’le çatışmasını, sadece derin ideoloji ayrılıklarla açıklamak güç. Kişisel kırgınlıkların hırçınlığı da var. İdeolojik ayrılık, haklı görünen bu kişisel kırgınlıkların sadece kabuğu sanki… Karabekir yer yer çok tutarsızlaşmış, Atatürk de ona karşı bir noktadan sonra hayli acımasızlaşmış. Nutuk’ta şunları söylüyor: “Ulusal savaşa birlikte başlayan yolculardan kimileri, ulusal yaşamın cumhuriyete uzanan gelişmelerinde kendi düşünce ve ruh yapılarının kavrama sınırı bittikçe bana direnmeye başlamışlardı.” Mumcu’nun açıklaması da şöyle: “Uygarlığın kaçınılmaz depremleri olan ihtilal, evlatlarını yer. Devrim, o koşullarda zora dayanarak yapılmıştır; başka çözüm yoktu. Mustafa Kemal köktenci ‘devrimci’, Karabekir’se devrimleri demokrasiyle benimsetmek isteyen ‘evrimci’dir. Atatürk’ün yolu, o günler için gerçekçi, haklı ve sağlıklıydı.”